Prawo spadkowe
Sześć miesięcy na decyzję. Przyjęcie i odrzucenie spadku
Spadek to nie tylko mieszkanie i oszczędności, ale też długi. Masz pół roku, żeby zdecydować, i ten czas biegnie nawet wtedy, gdy nic nie robisz.
Wujek, z którym rozmawiałeś dwa razy w roku, umiera. Po kilku miesiącach przychodzi list z banku: kredyt konsumpcyjny, 86 tysięcy złotych, a Ty jesteś spadkobiercą. Brzmi jak scenariusz z filmu, ale w kancelarii to zwykły wtorek.
Spadek przypomina paczkę bez listy zawartości. W środku może być mieszkanie, a może być pożyczka z parabanku. Prawo daje Ci czas, żeby zajrzeć do środka, zanim zdecydujesz.
Ile masz czasu
Sześć miesięcy (art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego). Termin liczy się od dnia, w którym dowiedziałeś się o tytule swojego powołania, czyli o tym, że jesteś spadkobiercą: z ustawy albo z testamentu. Dla każdego spadkobiercy termin może biec od innego dnia.
Trzy możliwości
- Przyjęcie wprost. Bierzesz spadek z całym dobrodziejstwem i całym długiem. Odpowiadasz za długi także własnym majątkiem, bez limitu.
- Przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza. Bierzesz spadek, ale za długi odpowiadasz tylko do wartości tego, co odziedziczyłeś (art. 1031 § 2 k.c.). Jeśli majątek wart jest 50 tysięcy, a długi 86, ryzykujesz najwyżej 50.
- Odrzucenie. Nie dziedziczysz niczego, ani aktywów, ani długów.
Co, jeśli nic nie zrobisz
W przypadku spadków otwartych od 18 października 2015 roku, czyli gdy spadkodawca zmarł tego dnia lub później, brak oświadczenia w terminie oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1015 § 2 k.c.). Wcześniej oznaczał przyjęcie wprost, co przez lata kończyło się dramatami. Dziś milczenie jest bezpieczniejsze, ale nie bezpieczne: z dobrodziejstwem inwentarza nadal możesz stracić wszystko, co odziedziczyłeś, a spisem majątku i rozliczeniami z wierzycielami i tak trzeba się zająć.
Pułapka: dzieci
Odrzucenie spadku działa tak, jakbyś nie dożył otwarcia spadku. Twoje miejsce zajmują Twoi zstępni, czyli dzieci, a potem wnuki. Jeśli więc odrzucasz spadek z długami, zwykle trzeba go odrzucić także w imieniu dzieci. Inaczej długi wujka przejdą na Twojego syna, który ma osiem lat.
W imieniu małoletnich oświadczenie składają rodzice, ale to czynność, która co do zasady wymaga zgody sądu opiekuńczego. Od 15 listopada 2023 roku zgoda sądu nie jest potrzebna, jeśli dziecko dziedziczy dlatego, że rodzic odrzucił spadek, rodzice odrzucają go za dziecko wspólnie albo za zgodą drugiego z nich, a spadek odrzucają też pozostali zstępni rodziców (art. 101 § 4 k.r.o.). Jeśli zgoda jest potrzebna, termin nie biegnie, dopóki sąd rozpatruje wniosek.
Jak złożyć oświadczenie
Przed dowolnym notariuszem albo w sądzie rejonowym właściwym dla Twojego miejsca zamieszkania lub pobytu. Do zachowania terminu wystarczy, że w tym czasie złożysz wniosek do sądu. U notariusza jest szybciej, w sądzie taniej. Warto mieć akt zgonu i dane innych spadkobierców.
Zanim zdecydujesz, zrób rozpoznanie: zapytaj banki, sprawdź księgi wieczyste, poproś rodzinę o dokumenty. Sześć miesięcy wydaje się długie, dopóki nie zostaną z nich trzy tygodnie.