Prawo cywilne
Przedawnienie. Dlaczego stary dług nie zawsze da się odzyskać
Roszczenie nie znika po latach, ale po upływie terminu dłużnik może po prostu odmówić zapłaty. Ile masz czasu i jak go nie zmarnować.
Przedawnienie działa jak data ważności na jogurcie. Po jej upływie jogurt dalej stoi w lodówce, tylko nikt rozsądny nie chce go jeść. Przedawniony dług też dalej istnieje. Dłużnik może go zapłacić, ale nie musi, a sąd mu tego nie nakaże, jeśli dłużnik podniesie zarzut przedawnienia.
Ile wynoszą terminy
Podstawowa zasada z art. 118 Kodeksu cywilnego:
- 6 lat to termin ogólny, na przykład dla pożyczki między znajomymi,
- 3 lata dla świadczeń okresowych (czynsz, odsetki) i dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, czyli większości faktur między firmami.
Do tego przepisy szczególne. Roszczenia z umowy sprzedaży czy umowy o dzieło mają swoje, często krótsze terminy. Dlatego pierwsze pytanie zawsze brzmi: z jakiej umowy wynika dług.
Koniec roku, nie dzień
Od lipca 2018 roku termin przedawnienia, który wynosi co najmniej dwa lata, kończy się z ostatnim dniem roku kalendarzowego. Faktura wymagalna 10 marca 2023 roku przedawnia się więc nie 10 marca 2026, tylko 31 grudnia 2026 roku. Kilka miesięcy różnicy bywa wybawieniem.
Konsument jest chroniony mocniej
Wobec konsumenta sąd bierze przedawnienie pod uwagę z urzędu (art. 117 § 2¹ k.c.). Konsument nie musi nawet wiedzieć, że coś takiego istnieje. Między firmami jest inaczej: jeśli dłużnik nie podniesie zarzutu, sąd zasądzi także dług przedawniony.
Jak zatrzymać zegar
Bieg przedawnienia przerywa się (art. 123 k.c.) między innymi przez:
- pozew, wniosek o nakaz zapłaty, o zabezpieczenie albo wniosek egzekucyjny,
- uznanie długu przez dłużnika.
Mediacja i zawezwanie do próby ugodowej biegu przedawnienia nie przerywają, tylko go wstrzymują na czas trwania tych postępowań (art. 121 k.c.). Potem termin rusza od miejsca, w którym stanął, a nie od zera.
Po przerwaniu termin biegnie od nowa. Uznaniem może być nawet prośba o rozłożenie długu na raty albo częściowa wpłata. Zwykłe wezwanie do zapłaty biegu przedawnienia nie przerywa. Pomaga za to w innych sprawach, o czym piszę w tekście o wezwaniu.
Co zrobić teraz
Weź stare faktury i umowy, przy każdej zapisz, kiedy płatność była wymagalna i z jakiej umowy wynika. Jeśli koniec roku jest blisko, a dłużnik milczy, pozew złożony w grudniu może być wart więcej niż ten złożony w styczniu.